Sual Hukuk, Start-Up'lar İçin Kapsamlı Hukuki Destek Sunar. Yenilikçi İş Modelleri Ve Girişimcilik Hukukunu Anlamak İçin Bizimle İletişime Geçin!
"Gücü olmayan adalet acizdir, adaleti olmayan güç ise zalim.”
Aslında start up hukuku tamamen bir girişim ile ilgilidir. Girişimcilerin kanunlara uygun bir şekilde faaliyet gösterebilmesi amacıyla ortaya çıkan bir hukuk dalıdır.
Ticari hayatı şekillendiren pek çok hukuksal düzenleme ile yakın ilişkisi mevcuttur. girişimci ile yatırımcı ve hem girişimci hem de yatırımcı taraflar ile hukuk düzeni arasındaki ilişkileri düzenleyen bir sistemdir.
Startup Hukuku, yenilikçi bir fikrin ortaya çıkmasının ardından fikri koruma altına alma amacıyla Fikrî Mülkiyet Hukukunu, girişimin kurumsallaşma aşamasında Şirketler Hukukunu, yabancı ve yerli yatırımcıların girişime sermaye getirmeleri bakımından Yatırım Hukukunu, ticari ilişkilerin ilerleyebilmesi bakımından Ticaret Hukukunu, bir ürünün kişilere satılması halinde Tüketici Hukukunu, girişimin ihtiyaçları doğrultusunda yapılacak satın almalarda Borçlar Hukukunu, personel çalıştırılmak istenmesi halinde İş Hukukunu, vergisel yükümlülükler ve olası ihlaller bakımından Vergi Hukukunu ve girişimin taşıdığı özellikler bakımından farklı hukuk dallarını kapsayabilen geniş bir alandır.
Evet ilerleyen konularda neden bir hukuki destek almanız gerektiğinden bahsedeceğim. Ama öncelikle diyelim ki bir fikriniz var bunu nasıl koruma altına almanız gerektiğini bilmiyorsunuz. Bu konudan bahsetmek istiyorum.
Yeni bir fikir bulmak düşüncesi heyecanlı olduğu kadar, fikrin orijinal olup olmadığı, nasıl korunacağı, bu fikrin gerçekten hayata geçirilmesinin mümkün olup olmaması, gerekli yatırımın sağlanıp sağlanamayacağı gibi birçok düşünceyi de beraberinde getirmektedir. Bu kapsamda Türk hukukunda Fikri Mülkiyet Kanunu çerçevesinde temel koruma sistemlerine kısaca değineceğim.
Markanın esas işlevi bir işletmenin mal veya hizmetlerinin, bir başka işletmenin mal veya hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlamaktır. Marka hakkı alındıktan sonra tescili zorunlu olmamakla beraber tescil edildiğinde sahibine birtakım korumalar sağlamaktadır. Girişimciler için ise, ilk kez kendi ürettikleri mal veya hizmetlerini hedef kitlelerine sunmaya başlamaları ve başarı kazanmaları sonrasında aynı veya benzer isimler altında rakiplerin oluşmasının engellenmesi amacıyla marka hakkının sağladığı tescil ve koruma büyük bir önem taşıyabilmektedir.
Marka başvuruları ilk olarak şekil yönünden incelenmektedir. Şekil incelemesi, herhangi bir evrak eksikliği veya hata olup olmadığına bakılmasından ibarettir. Şekil yönünden inceleme tamamlandıktan sonra, Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 5. Maddesi uyarınca mutlak ret sebeplerinin olup olmadığına ilişkin inceleme yapılır. Mutlak ret sebebi veya başvuru şartlarında şekli bir eksiklik yoksa ilgili marka başvurusu Resmi Marka Bülteni’nde yayımlanır. Bu durumda itiraz mekanizmaları mevcuttur. Ayrıntıya girmeyeceğim.
Kişinin buluş vasfı taşıyan bir fikir geliştirmesi ve bunun tescile engel bir husus taşımaması halinde patent hakkı doğacaktır. Patent hakkının doğduğunun kamuya duyurulmasından itibaren 1 yıllık zamanaşımı süresi vardır. Şayet bu 1 yıl içerisinde kuruma başvurulmaz ise patent hakkı kaybedilecektir. Her buluşa patent verilmemekle birlikte patent verilemeyecek buluşlar ve konular aşağıdaki maddelerde sıralanmıştır.
- Bilimsel teori, keşif ve matematik metotları,
- Zihni, ticari ve oyun faaliyetlerine ilişkin plan, usul ve kurallar;
- Edebiyat eseri sanat eseri, bilim eseri, estetik özelliği olan yaratmalar, bilgisayar yazılımları;
- Bilgi derlemesi, düzenlenmesi, sunumu ve iletimi ile ilgili teknik yönü olmayan usuller;
- İnsan veya hayvan vücuduna uygulanacak cerrahi ve tedavi usulleri ile insan, hayvan vücudu ile ilgili teşhis usulleri.
Bir ya da birden fazla kişinin, zihinsel veya fiziksel çaba harcayarak yarattığı bilgi, düşünce, sanat eseri vb. ürünlerin maddi ve manevi olarak korunmasını sağlayan hakka telif hakkı denir. Telif hakları belirli bir süreye sahiptir. Örneğin bu süre Türkiye’de eser sahibinin yaşadığı müddetçe devam eder. Ölümünden itibaren de 70 yıl devam eder. Bu süreler değişikliğe uğrayabilir.
Telif hakkıyla korunabilen eserler:
Yeni olan ve sanayiye uygulanabilen icatların sahiplerine on yıllık süre içerisinde icat konusu ürünlerini üretme ve pazarlama hakkının tanınmasına faydalı model denilmektedir. Faydalı model, icadı yapan kişiye, buluşunu topluma açıklaması karşılığında, icadı üzerinden belirli bir süre için kişiye özel hak tanıyarak korunmasını sağlayan ekonomik olarak değeri olan bir belgedir. Faydalı Model başvurusunda bulunmadan önce buluş, faydalı model verilebilirlik şartları açısından araştırılmalıdır.
Faydalı model belgesi patent belgesine oranla hem masraf hem de zamandan tasarruf açısından daha elverişli olup küçük işletmelerin buluşlarını hayata geçirebilmeleri bakımından idealdir.
Başvuru aşamaları ve sonuçlanma aşamaları daha ayrıntılı olduğu için kısa tutacağım.
Girişimciler açısından şirket kurulma aşaması en az masraf yapılarak tamamlanacak ve sonrasında en az sorumluluk doğuracak şekilde yapılmalıdır. Bu kapsamda, girişimci limited ve anonim olmak üzere sermaye şirketlerini tercih edebilir. Tarafımızca sorumluluk açısından şahıs şirketlerinden ziyade sermaye şirketi kurularak startupın hayata geçirilmesi daha uygun bulunmakta olup sermaye şirketleri hakkındaki avantajlara kısaca değineceğiz.
Limited şirketin kurulması sırasında yapılacak masraf ortak sayısına, sermaye miktarına, müdür sayısına göre değişmektedir. Ortakların sorumluluğu sadece taahhüt ettikleri esas sermaye miktarını ödemekle sınırlı olup şirket borçlarını kapsamamaktadır.
Anonim şirketin kurulması masraf bakımından limited şirkete göre daha dezavantajlıdır. Çünkü anonim şirket kurulması sırasında taahhüt edilen esas sermayenin 4’te birinin bankada bloke edildikten sonra kalan kısmının 2 sene içinde tamamlanması gerekmektedir. Limited şirket de ise bankada herhangi bir meblağ bloke edilmesine gerek bulunmamaktadır.
Ortakların sorumluluğu açısından ise ortaklar yalnızca taahhüt ettikleri esas sermaye payından sorumlu odluğu için limited şirkete nispeten daha avantajlı bir durum söz konusudur. Anonim şirkette yönetim kurulu ise kanundan veya esas sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini ancak kusuru ile ihlal ettiği takdirde sorumlu olacaktır.
Girişimci açısından anonim şirket, kuruluş masrafları ve sabit giderleri bakımından oldukça masraflı gibi gözükse de girişimcinin girişiminin olumsuz sonuçlanması halinde en az sorumluluk ile bu durumdan kurtulmasını sağlayacaktır. Aynı zamanda anonim şirketlerde vergi istisnası söz konusu olduğu için hisse senedi veya ilmühaber basılması halinde gelir vergisi ödenmeyecektir.
Girişimler herhangi bir veri toplarken bu verilerin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile uyumlu şekilde işlenmesi gerekir. Bunun yanında kişisel veri güvenliğine ilişkin teknik ve idari tedbirlerin alınması ve atılması gereken uyum adımlarının tespitinin de yapılması gerekir.
Ticari hayatın vazgeçilmez unsurlarından biri olan sözleşmelerle Startup'lar da her aşamada karşılaşmaktadır. Bu potansiyel yeni bir fikrin ilk ortaya çıkması anında başlayarak Startup'lar gerekli hukuki korumayı sağlayacak sözleşmelerin hazırlanması ve karşılaşılan sözleşmelerin iyi analiz edilmesi sağlanır.
Startup'ın seçeneklerine uygun çözümlenen sözleşmelerin faydası çok sayıda birlikte ana hatlarıyla; fikrin ve girişimin korunmasını sağlar, girişimin sağlıklı ve düzenli bir biçimde büyümesine katkı sağlar, gözenekli ve müşterilerle ilişkiler daha profesyonel bir boyuta taşır, hukuka uyum açısından büyük katkı sağlar, ilerleyen aşamalarda gerçekleşebilir ilave yatırım, ödeme satışı, kredi alımı vb. işlemlerdeki yapısal parçacıklarda rahatlık sağlar ve olası kırılmaları ve sorunları azaltır.
Startup'ların en çok karşılaşılan sözleşme türleri şunlardır; Gizlilik Sözleşmesi, Şirket Esas Sözleşmesi ve Ortaklık Sözleşmesi (Ana Sözleşme ve Ortaklık Sözleşmesi) , Hissedarlar Sözleşmesi, Pay Alım ve Satım Sözleşmesi, E-Ticaret Sözleşmeleri, Franchise/Bayilik/Lisans Sözleşmeleri, İş Sözleşmeleri, KVKK Sözleşmeleri ve Protokolleridir.
Startupların aklındaki en önemli sorulardan biri hangi sözleşme ve düzenlemeler ihtiyaçları olduğudur. Ancak burada önemli olan hangi sözleşme olduğundan çok sözleşmelerin içeriğidir. Sözleşmelerin içeriği ise iş modelinin doğru anlaşılması ve iş modelinin getirdiği risklerin doğru analizi ile mümkündür.
İş modeli analizinden sonra startup fikrinin korunması ve ileride doğacak risklerin en aza indirilmesi amacı ile koruyucu düzenlemelerin yapılması büyük önem taşımaktadır. Startup’ın gelir modeli ve bağlı olduğu sektöre özel düzenlemeler de bu sözleşme ve içeriklerinin belirlenmesinde büyük önem taşımaktadır.
Startupların risklerini doğru belirleyerek ihtiyaç duyduğu gizlilik sözleşmesi, ortaklık sözleşmesi, üyelik sözleşmeleri, kişisel veri koruma hukuku düzenlemeleri, mesafeli satış sözleşmesi ile çalışanlarla yapılacak özel düzenlemeler ve opsiyon hissesi sözleşmeleri gibi birçok sözleşme ve düzenlemeden hangilerine ihtiyaç duyulduğu ve içeriklerinin mutlaka barındırması gereken koruyucu düzenlemeleri iş modeline yönelik ayrıntılı bir analiz ile belirlenmesi gerekmektedir.
Girişimciler tarafından sıklıkla karşılaşılan kanunlar aşağıdaki gibidir.
Startup hukuku, dinamik bir ağlaştırma ve genellikle birbirinden bağımsız uyum sağlamak için sürekli güncellenmelidir. Profesyonel bir hukuk uygulamalarından destek almak, bu süreçte önemli bir adım olabilir.